Brontekst bekijken van Cyprus

{{zie ook|Zie [[Cyprus (eiland)]] voor het eiland waar deze staat op ligt}}
{{Cyprus}}
{{award|zilver|2017}}
'''Cyprus''', officieel de '''Republiek Cyprus''' ([[Grieks]]: Κυπριακή Δημοκρατία, Kypriakí Dimokratía, [[Turks]]: Kıbrıs Cumhuriyeti) is een land in de [[Middellandse Zee]], 70 kilometer van de Turkse kust en 100 van de Syrische. Cyprus heeft 1.100.000 inwoners en de hoofdstad is [[Nicosia]]. Het land is lid van de [[Europese Unie]]. Cyprus hoort eigenlijk bij Azië, maar heeft een Europese cultuur, taal, geloof en geschiedenis en wordt daarom vaak bij Europa gerekend. 

De Republiek Cyprus beslaat alleen de zuidelijke helft van het eiland. Sinds 1983 bezet Turkije het noordelijke deel, dat zich de [[Noord-Cyprus|Turkse Republiek Noord-Cyprus]] noemt. Alleen Turkije erkent dit 'land'. Ook zijn er twee Britse militaire bases op het eiland: [[Akrotiri en Dhekelia]].

==Geschiedenis==
Cyprus heeft een lange geschiedenis die vooral in het teken staat van de strijd tussen Oost en West.
===Prehistorie===
[[Bestand:Khirokitia2.jpg|300px|thumb|Reconstructie van de ronde huizen van Choirokoitia.]]
De eerste bewoners van Cyprus kwamen relatief laat aan op het eiland, namelijk pas aan het eind van het Paleolithicum (zo'n 12.500 jaar geleden). Deze mensen kwamen uit de [[Levant]] en waren [[jager-verzamelaars]]. Wat opviel aan Cyprus is dat voor hun komst er veel dwergzoogdieren op het eiland leefden. Zo kon je dwergolifanten vinden en dwergnijlpaarden. Met de komst van de mens stierven deze al snel uit.

Rond 8400 voor Christus kwamen er opnieuw mensen uit de Levant naar Cyprus. Zij waren geen jager-verzamelaars, maar boeren. Ze namen honden, katten, moeflons en herten mee naar Cyprus. Dieren houden ging door de droogte op Cyprus echter niet zo goed en daarom is dit waarschijnlijk vrij snel opgegeven. Ook ontstonden in deze tijd de eerste dorpen op Cyprus, waarvan [[Choirokoitia]] het best bewaard is gebleven. Cypriotische huizen vielen vooral op door hun ronde vorm.

Hierna begon de bloei van Cyprus. Er werd koper gevonden en verhandeld. Door de strategische ligging tussen de landen van Levant, Griekenland en Egypte was Cyprus een goede rustplaats voor handelaren. Er zijn veel resten van andere volkeren gevonden uit deze periode op Cyprus. Cyprus was één verenigd koninkrijk, waarschijnlijk onder de naam Alashia. In deze tijd kreeg Cyprus een eigen schrift waarmee het eiland eigenlijk de prehistorie verliet. Dit schrift, Het Cypro-Minoïsch schrift of Linear C lijkt erg op [[Lineair A]], het schrift van de [[Minoïsche beschaving]] en is tot op de dag van vandaag nog niet ontcijferd. Vervolgens kwam Cyprus onder invloed van de eerste echt Griekse beschaving, de [[Myceense beschaving]]. Rond 1200 voor Christus was er een terugval in Cyprus en was er een duistere periode. Deze ging echter weer over met de verovering door de [[Assyrië]]rs, onder wie Cyprus definitief de prehistorie verliet.

===Oudheid: van Assyriërs tot Romeinen===
[[Bestand:Kourion Archeological Museum, Cyprus (8132821528).jpg|left|300px|thumb|Theater uit de oudheid bij Kourion, Cyprus]]
De [[Assyrië]]rs werden dus de baas op Cyprus. Toch bleven de Cyprioten redelijk onafhankelijk. Ze hadden een enorme vloot, wat de Assyriërs ook fijn vonden. Rond 650 voor Christus werd Cyprus weer compleet onafhankelijk. Het was nu niet meer één verenigd koninkrijk, maar bestond uit 10 tot 13 stadskoninkrijkjes. Lange tijd bleven deze stadstaten grote macht uitoefenen in het Middellandse Zeegebied. 

In 560 voor Christus bezetten de Egyptenaren Cyprus. Toch bleven de stadstaten bestaan. Cyprus hoefde alleen maar een bijdrage te leveren aan de Egyptische vloot. Die werd hierdoor sterker en kon zo de Levant goed onder de duim houden. In 545 voor Christus ging Cyprus over op de Perzen. Cyprus, dat toen nog helemaal niet zo Grieks was steunde Perzië dan ook in de [[Perzische Oorlogen]], waarin het kolossale rijk toch werd verslagen door verzameling Griekse stadstaten, die hun krachten bundelden en door een sterke vloot toch onafhankelijk konden blijven.

Hierna vergriekste Cyprus steeds verder. Onder [[Alexander de Grote]] kwam het eiland bij het enorme Macedonische Rijk, dat zich uitstrekte van [[Epirus]] tot [[India]]. Onder de Griekse opvolgerstaten bleef Cyprus een belangrijk eiland, maar van onafhankelijkheid was geen sprake meer. In 76 voor Christus werd het eiland dan ook veroverd door de [[Romeinen]]. Deze maakten van het eiland de aparte provincie Cyprus. Er kwamen veel Joden op het eiland wonen. Dezen werden slecht behandeld door de Romeinen en kwamen in 115 na Christus in opstand. De opstand werd met harde hand onderdrukt. Tienduizenden Joden werden gedood of verdreven. Vanaf toen was het Joden verboden om op het eiland te komen. Hierna was Cyprus eeuwenlang een vrij rustige provincie. Langzamerhand ging de bevolking ook over op het christendom. Met de val van het [[West-Romeinse Rijk]] bleef alleen het Oost-Romeinse of [[Byzantijnse Rijk]] over. Dit werd steeds Griekser, net zoals Cyprus. 

===Middeleeuwen: Arabieren, Byzantijnen en kruisvaarders===
[[Bestand:Fort pafos.jpg|right|300px|thumb|Fort Paphos was een van de paleizen van de Cypriotische koningen]]
Maar het bleef niet zo rustig in Cyprus. In de 7e eeuw kwam de [[islam]] op. Kalief [[Moe'awija I]] veroverde het eiland. De Byzantijnen lieten dit natuurlijk niet gebeuren en stuurden ook een vloot op het eiland af. Cyprus werd een soort van heroverd en is daarna een aantal eeuwen door de Byzantijnen en Arabieren samen bestuurd. Dit is heel opvallend, omdat in andere gebieden de Byzantijnen en Arabieren elkaar zoveel mogelijk gebied afhandig maakten. Van 876 tot 883 was Cyprus geheel Byzantijns, maar daarna was het tot 905 islamitisch. Tot 911 was het weer Byzantijns en daarna weer islamitisch. In 966 werd Cyprus definitief veroverd door de Byzantijnen. 

In 1184 kregen de Byzantijnen heftige ruzie en verklaarde een Byzantijnse prins Cyprus onafhankelijk. De kruisvaarders, die tijdens de [[kruistochten]] nu met de Derde Kruistocht bezig waren, roken hun kans en onder [[Richard Leeuwenhart]] veroverden ze het eiland en richtten het [[koninkrijk Cyprus]] op. Onder hen bloeide het eiland op. Dit rijk bleef bestaan tot 1489. Toen namen de Venetianen het over. Zij wilden het eiland helemaal niet verder ontwikkelen, maar er gewoon veel geld mee verdienen en ze zogen het helemaal leeg. In 1571 veroverden de Turkse Ottomanen Cyprus. De orthodoxe Grieken waren hier eerst blij mee omdat ze dachten dat ze onder de moslims meer godsdienstvrijheid zouden hebben dan onder de katholieke Venetianen. Maar was niet waar. Toen Griekenland in de 19de eeuw onafhankelijk werd, wilden de Grieken zich dan ook graag bij hen aansluiten. Maar de Ottomanen trokken de teugels aan en de Grieken werden harder onderdrukt.

===Britse kolonie en onafhankelijkheid===
[[Bestand:Makarios III and Robert F. Wagner NYWTS cropped.jpg|right|230px|thumb|Makarios III, eerste president van Cyprus]]
En toen kwamen de Britten. In 1869 was het [[Suezkanaal]] geopend. Hierdoor lag Cyprus opeens weer heel strategisch. Wie Cyprus bezat, kon de scheepvaart door het Suezkanaal controleren. Dat wilden de Britten wel. Toen Rusland in oorlog was met de Ottomanen, grepen de Britten dan ook hun kans. Ze bezetten Cyprus. Wat vond de bevolking hiervan? Die waren boos. Ze wilden aansluiting bij Griekenland, niet bij Groot-Brittannië. De Britten waren weliswaar vriendelijker tegen de bevolking dan de Turken, maar de Grieks-Cyprioten wilden gewoon geen vreemde overheersers! In 1925 werd Cyprus officieel een kroonkolonie. Tijdens de Tweede Wereldoorlog is Cyprus drie keer gebombardeerd. 

Na de oorlog waren de Grieken het echt zat en begonnen sommigen een burgeroorlog. Dit liep uit op een chaos. Grieken vochten tegen Turken, communisten en Britten. Britten vochten tegen Griekse guerrilla en communisten. Turken vochten tegen Grieken. En toen kwam [[Makarios III van Cyprus]] op de troon van het aartsbisdom Cyprus. Omdat zowat alle Grieks-Cyprioten Cypriotisch-Orthodox waren was hij als het ware de leider van de Grieken. Hij was voor een onafhankelijk Cyprus, dat goede banden met Griekenland zou hebben (alhoewel daar op dat moment een dictatuur was). Griekenland, Turkije en Groot-Brittannië tekenden een verdrag. Cyprus zou onafhankelijk worden, maar de 18% van de bevolking die Turks was zou 30% van de zetels in het parlement krijgen, 30% van de ambtenaren zou Turks zijn en 40% van de politieagenten. De Grieks-Cyprioten waren boos, maar gingen uiteindelijk toch akkoord. Cyprus werd onafhankelijk, Makarios III de eerste president. De militaire bases [[Akrotiri en Dhekelia]] zouden Brits blijven. Cyprus was nu onafhankelijk, maar nog niemand was écht tevreden. Dat kon niet goed gaan..

===1960-nu===
[[Bestand:Famagusta-Varosha 2007.JPG|left|250px|thumb|Varosha (Famagusta) is sinds de Turkse invasie verlaten]]
Ook na de onafhankelijkheid bleef Cyprus onrustig. Er was dan ook nog steeds een Britse legermacht aanwezig om de partijen uit elkaar te houden. Griekenland en Turkije kregen ook een grote ruzie over Cyprus en raakten bijna in oorlog (later waren deze landen weer bijna in oorlog in 1987 en 1996). Toen Griekse kolonels een staatsgreep pleegden op Cyprus waren de Turken er klaar mee. Ze vielen Cyprus binnen en bezetten het noorden voor de Turks-Cyprioten. De Grieken werden weggejaagd en de Turken binnengehaald. Een paar jaar later werd de Turkse Republiek Noord-Cyprus uitgeroepen, maar alleen Turkije erkent dit land. Vooral in Griekenland werd de Turkse invasie gezien als een catastrofe. De militaire dictatuur viel en maakte plaats voor een democratie.

Sindsdien is alles langzaam, heel langzaam afgekoeld. Alhoewel onderhandelingen over hereniging in 2002 mislukten zijn de relaties sinds het aantreden van president Nikos Anastasiadis verbeterd. Cyprus trad in 2004 toe tot de [[Europese Unie]] en gebruikt sinds 2008 de euro.

==Bevolking en cultuur==
===Demografie===
[[Bestand:Cyp Population.svg|left|250px|thumb|De bevolkingsgroei van Cyprus.]]
Cyprus had in juli 2015 1.189.197 inwoners (Noord-Cyprus gerekend). De Grieken zijn met ongeveer 75% van de bevolking de grootste bevolkingsgroep, alhoewel de cijfers variëren tussen de 68 en 77 procent. Zo'n 20% is Turks en de overige 5% bestaat uit andere bevolkingsgroepen, waaronder een hoop Armenen, Grieken, Britten, Roemenen en Bulgaren. 66% van de bevolking leeft in steden. De levensverwachting is 78,5 jaar. 76 voor mannen en 81 voor vrouwen.

===Godsdienst===
[[Bestand:St. Nikolaos Mustafa- Pascha-Moschee C.jpg|right|300px|thumb|De Lala Mustafamoskee in [[Famagusta]] (Noord-Cyprus) is voltooid rond 1400 en was vroeger de katholieke kathedraal van Sint-Nicolaas. Het christelijke verleden is goed te zien.]]
Aan de godsdienst is ook goed te zien dat de Cyprioten verdeeld zijn. Vrijwel alle Grieken zijn lid van de christelijke [[Cypriotisch-orthodoxe Kerk]] (onderdeel van de [[Oosters-Orthodoxe Kerk]]) en vrijwel alle Turken zijn [[soennisme|soennitische]] [[islam|moslims]]. Ongeveer 78% is dus Grieks/Cypriotisch/Oosters (hoe je het wil noemen)orthodox en 20% moslim. Van de overige 2% is 1% ongelovig en gelooft de andere procent iets anders. Veel moslima's op Cyprus dragen geen hoofddoek en ook wordt er relatief veel alcohol gedronken. En hoewel Cyprus behoort tot de staten van de Europese Unie met het hoogste percentage gelovigen, zijn de meesten niet zo strenggelovig.

Over het hele eiland zijn veel kloosters en kerkjes te vinden, waarvan sommige nog uit de Byzantijnse tijd stammen.
 
===Taal===
[[Bestand:Left driving sign on Cyprus.JPG|left|200px|thumb|Twee keer typisch Cyprus: tweetalig Grieks/Engels en links rijden]]
De twee officiële talen van Cyprus zijn volgens de Cypriotische grondwet [[Grieks]] en [[Turks]]. Het [[Armeens]] en het [[Arabisch]] zijn erkend als minderheidstaal. De kennis van het [[Engels]] is zeer hoog (80%), onder andere door het koloniale verleden. Grieks wordt veruit het meest gesproken, in de republiek door meer dan 95%. Cypriotisch Grieks verschilt van het Grieks in Griekenland en kan moeilijk verstaanbaar zijn voor vastelanders, maar over het algemeen zijn de verschillen niet verschrikkelijk groot. Je kan het vergelijken met de verschillen tussen Belgisch en Nederlands [[Nederlands]]. Er wordt ook een klein beetje [[Russisch]], Pontisch Grieks, [[Roemeens]] en [[Bulgaars]] gesproken. De meeste Turkstaligen in het Griekse deel van Cyprus kunnen ook Grieks. Andersom is dit nauwelijks het geval. 10% van de mensen kan als vreemde taal Frans, 5% Duits.

In Noord-Cyprus is alleen Turks officieel. Daar wordt ook minder Engels gesproken.

===Eten===
{| align=right
!bgcolor="orange"|Cypriotische kazen
|-
|<gallery perrow="2">
Bestand:Halloumislicefresh.jpg|<center>Halloumi</center>
Bestand:Anari Limassol.jpg|<center>Anari</center>
</gallery>
|}
De Cypriotische keuken lijkt veel op die van Griekenland en Turkije. Toch zijn er ook typisch Cypriotische gerechten. Cyprus heeft twee eigen kazen: [[halloumi]] en [[anari]]. Deze worden gemaakt van geiten- of schapenmelk. Halloumi is hard en flexibel en echt de nationale kaas van Cyprus. Het smelt niet, maar krijgt een korst. Anari lijkt op Italiaanse ricotta en bestaat in droge en verse vorm.

Cyprus is ook een wijnproducerend land. Het land staat 37ste op de lijst van wijnproducerende landen, maar omdat het zo klein is wordt er in verhouding tot landen die hoger op de lijst staan zoals [[Rusland]] veel meer wijn verbouwd. De wijngaarden zijn vooral op de zuidhellingen van het Troödosgebergte te vinden. In de middeleeuwen was Cyrpiotische wijn de ''koning der wijnen'' en konden alleen de allerrijksten het betalen.
<gallery>
Bestand:Souvla.jpg|Souvlaki.
Bestand:Armeniadoma.jpg|Dolmades.
Bestand:Taramosalata01.jpg|Taramosalata.
Bestand:Baklava - Turkish special, 80-ply.JPEG|Baklava
</gallery>

===Werelderfgoed===
[[Bestand:Troodos Mountains 2.JPG|right|300px|thumb|De bossen in het Troödosgebergte]]
Cyprus heeft drie monumenten op de [[UNESCO]]-[[Werelderfgoedlijst]] staan. Deze drie zijn allemaal cultuur.
{| class="wikitable"
|-
!Sinds || Soort || Werelderfgoed
|-
 |1980||align=center|Cultuur||[[Paphos]]
|-
 |1985||align=center|Cultuur||Beschilderde kerken in het [[Troödosgebergte]]
|-
 |1998||align=center|Cultuur||[[Choirokoitia]]
|}

==Bestuur==
===Deling van het eiland===
[[Bestand:Cy-map.png|right|300px|thumb|De huidige situatie op Cyprus. Onder de grijze lijn (de UN buffer zone) de Griekse republiek Cyprus. Daarboven de Turkse Republiek Noord-Cyprus. Akrotiri en Dhekelia zijn gestreept.]]
[[Bestand:Chypre-LigneVerte1.JPG|right|200px|thumb|Grensovergang in hoofdstad Nicosia]]
Zoals al eerder was te lezen in dit artikel, is het eiland Cyprus verdeeld. En niet zo'n beetje ook. Hoe is dit gebeurd?

Nadat Cyprus onafhankelijk werd van het Verenigd Koninkrijk, wilde een groot deel van de Grieks-Cyprioten aansluiting bij Griekenland (''enosis''), dat ze als hun moederland zagen. De Turkse minderheid was hier fel op tegen. Zij waren bang onderdrukt en verjaagd te worden door de Grieken en wilden dit absoluut niet. Zij waren dan ook voorstander van ''taksim'', de verdeling van het eiland in twee gebieden, een voor de Grieken en een voor de Turken. Probleem was dat Turken en Grieken niet zo gescheiden waren. Soms vond je een Turks dorpje midden in een Griekse regio en andersom kon ook. Wat ook nog niet meehielp was dat de Griekse dictatuur de bevolking van Cyprus hielp met strijd tegen de Turken. Er werd dan ook veel en hevig gevochten. Toen de Griekse enosis-aanhangers, gesteund door Griekenland, ook nog een staatsgreep pleegden had Turkije er genoeg van. In 1974 viel het Turkse leger Cyprus binnen.

De Grieks-Cypriotische troepen waren natuurlijk helemaal niet opgewassen tegen de Turkse troepen en trokken zich terug. Turkije bezette 1/3 van het eiland waar de Turkse bevolking (1/4 van de bevolking) rustig kon wonen. De Grieken werden verjaagd uit het noorden en de Turken uit het zuiden. De [[Verenigde Naties]] veroordeelden de invasie maar deden niet heel veel hiertegen, behalve de instelling van een bufferzone tussen Grieks- en Turks-Cyprus, waar tot op de dag van vandaag een vredesmacht opereert. In 1983 verklaarde de Turkse Republiek Noord-Cyprus zich onafhankelijk. Alleen Turkije erkent dit. Tot op de dag van vandaag is er een Turkse legermacht aanwezig in Noord-Cyprus. Noord-Cyprus is zwaar afhankelijk van Turkije voor de economie, aangezien alle andere landen niet eens erkennen dat dit land bestaat.

Tegenwoordig is alles een beetje ontspannen. Vooral jonge Grieks- en Turks-Cyprioten zien graag een hereniging van het eiland. De Grieks-Cypriotische president Nikos Anastasiadis en zijn Turks-Cypriotische collega Mustafa Akıncı hebben dan ook veel gesprekken over een mogelijke hereniging. Er zijn dus nog wel grenscontroles. Burgers mogen vrij reizen tussen de twee delen, maar niet langer dan 3 dagen blijven.

===Politiek===
[[Bestand:Nicos Anastasiades at EPP HQ.jpg|left|150px|thumb|President Nikos Anastasiadis]]
Cyprus is een presidentiële republiek. Dit betekent dat de president relatief veel macht heeft. De huidige president van Cyprus is [[Nikos Anastasiadis]] van de partij Dimokratikos Synagermos. Er is geen regeringsleider of premier/minister-president. Deze functie wordt vervuld door de president. Cyprus is lid van de [[Europese Unie]], het [[Gemenebest van Naties]] en de [[Verenigde Naties]]. Cyprus heeft een éénkamerparlement. Het parlement is de Kamer van Volksvertegenwoordigers. Deze telt 80 zetels, waarvan 56 voor de Grieks-Cyprioten zijn en 24 voor de Turks-Cyprioten. Tegenwoordig worden maar 56 zetels gebruikt. De 24 Turkse zetels zijn onbezet. Er zitten acht partijen in het parlement. Voor de scheiding moest een Cypriotische president altijd Grieks zijn en was er ook een vicepresident die Turks was. Sinds de scheiding is de functie van vicepresident niet meer in gebruik.

===Bestuurlijke indeling===
[[Bestand:Cyprus districts.svg|right|400px]]
De Republiek Cyprus is verdeeld in 6 districten. De districten zijn weer verdeeld in 615 gemeenten. De districten zijn (erachter staat de Griekse en Turkse naam):
*''Famagusta'' (Αμμόχωστος; Gazimağusa)
*''Kyrenia'' (Κερύvεια; Girne)
*''Larnaca'' (Λάρνακα; Larnaka)
*''Limasol'' (Λεμεσός; Limasol of Leymosun)
*''Nicosia'' (Λευκωσία; Lefkoşa)
*''Paphos'' (Πάφος; Baf of Gazibaf)
Alleen de districten Paphos en Limasol zijn volledig in handen van de republiek. Nicosia, Larnaca en Famagusta zijn verdeeld tussen de Grieken en de Turken. Het district Kyrenia is volledig Turks. De Turkse Republiek Noord-Cyprus erkent deze regio's niet en heeft zichzelf onderverdeeld in vijf districten.

Op de afbeelding zijn ook twee grijze gebieden te zien. Dit zijn [[Akrotiri en Dhekelia]]. Hier mogen de Grieks-Cyprioten ook komen, behalve op de bases zelf. In Dhekelia liggen drie Griekse [[enclave]]s. De Turkse republiek hebben ook nog een [[exclave]] in de republiek. Dit is de militaire basis van Kokkina.

==Geografie==
[[Bestand:Cyprus topo.png|right|200px|thumb|Kaart van Cyprus. Het Troödosgebergte is goed te zien.]]
Cyprus is een eiland in het oosten van de Middellandse Zee. Het is het op twee-na-grootste eiland van de Middellandse Zee (in inwoners én in oppervlakte) na [[Sicilië]] en [[Sardinië]]. Het is qua oppervlakte het op 79-na-grootste eiland ter wereld en qua inwoners het 51ste. Het eiland is 240 kilometer lang en op zijn breedst 100 kilometer. De dichtstbijzijnde landen zijn Turkije (ongeveer 70 kilometer naar het noorden), Syrië (105 kilometer naar het oosten), [[Libanon]] (108 kilometer naar het oosten) en [[Israël]] (200 kilometer). Naar het Griekse eilandje Kastellorizo is het 280 kilometer, naar [[Rhodos]] 400 kilometer en naar het Griekse vasteland is het wel 800 kilometer.

Cyprus bestaat voor het overgrote deel uit het eiland [[Cyprus (eiland)|Cyprus]], maar heeft nog een paar andere eilanden. Dit zijn Agios Georgios, Geronisos, Glykiotissa, Kila, Kleides (eilandengroep), Koppos, Kordylia (eilandengroep) en Mazaki. De kustlijn is 648 kilometer.

===Landschap===
[[Bestand:Petra tou romiou beach.jpg|right|250px|thumb|De Petra tou Romiou (rots van de Grieken) is een rots bij de Cypriotische kust. Volgens de legendes is dit de plek waar [[Aphrodite]] aan land is gekomen.]]
[[Bestand:Troodos mountains.jpg|left|250px|thumb|Het Troödosgebergte is het groenste deel van Cyprus.]]
Cyprus kent twee gebergtes. Het belangrijkste en grootste is het [[Troödosgebergte]] in het zuiden. In het noorden ligt het veel kleinere Kyreniagebergte (hoogste top 1024 meter). De hoogste berg van Cyprus is de [[Olympus (Cyprus)|Olympus]] (niet te verwarren met de Griekse hoogste berg die ook de [[Olympus]] heet) met 1952 meter. Tussen deze twee gebergtes ligt de Mesaoria, een grote vlakte waar veel aan landbouw wordt gedaan. Over deze vlakte stroomt de [[Pedieos]], met 91 kilometer de grootste rivier. Cyprus heeft nog een paar andere rivieren, maar ze drogen in de zomer op, om in het najaar en voorjaar weer gevuld te worden met regen en [[smeltwater]]. Er is een heel systeem van dammen gemaakt om water op te vangen en zo boeren van water te voorzien.

Op Cyprus is veel koper te vinden. Ook zijn er heel veel stranden en grotten. Deze zijn vooral heel populair bij toeristen.

Ontbossing was in het verleden een groot probleem voor Cyprus. Door de kap van bomen werd er minder water en grond vastgehouden. Water stroomde daardoor meteen naar de zee en nam vruchtbare grond mee. Er was dus sprake van heftige [[erosie]] en het land werd droger en minder vruchtbaar. Waar in 1000 na Christus nog bomen groeiden, was in 1800 misschien onherkenbaar veranderd in een boomloze [[steppe]]! Om dit tegen te gaan heeft de Cypriotische overheid de kap van bomen verboden (ook als ze je op jouw grond staan) en tegenwoordig is 17% van Cyprus bebost.

===Klimaat===
[[Bestand:Olea europaea 1786.jpg|right|250px|thumb|Het klimaat in Cyprus is erg fijn voor de olijfboom, waarvan er dan ook een hele hoop groeien in Cyprus.]]
Cyprus heeft een warm klimaat. Het valt een beetje tussen een subtropisch en een mediterraan klimaat in. Het is een van de zuidelijkste landen van [[Europa (werelddeel)|Europa]]. In de [[zomer]] kan de temperatuur wel oplopen tot 40 graden [[Celsius]]. Dit kan zorgen voor problemen. Bijna op elk huis (ook in de [[stad|steden]]) zie je boilers op het dak, voor water in de zomer. Door de warmte zijn veel [[bloem]]en, in het binnenland in [[mei]] al verschrompeld. De winters van Cyprus' kustplaatsen zijn zowat de warmste van Europa. In Limasol ligt de temperatuur bijna de hele winter boven de 15 graden Celsius. Cyprus is ook een van de zonnigste plaatsen van Europa. Er zijn rond de 3200 zonuren per jaar. Dat is meer dan twee keer zoveel als wij in de Benelux hebben!
[[Bestand:Chionistra winter 1.JPG|left|250px|thumb|In de winter valt er dikwijls een flink pak sneeuw in het Troödosgebergte,]]

In het binnenland zijn de temperaturen extremer dan aan de kust. Als het aan de kust 30° Celsius is, kan het in het binnenland best 37 graden zijn. Andersom is in de winter ook kouder zijn in het binnenland. In het Troödosgebergte ligt zelfs vaak heel wat sneeuw en wordt er geskied! Wel is het zo dat deze sneeuw niet de hele winter blijft liggen, maar toch. De zomer loopt in Cyprus namelijk van april tot november. Het kan dus best dat er de ene maand nog sneeuw ligt en dat twee maanden later temperaturen van boven de 30 graden worden bereikt.

Ook valt niet overal op het eiland evenveel regen. Het Troödosgebergte is de natste regio van Cyprus, met ongeveer 600&nbsp;mm neerslag per jaar (in Nederland is dat 800&nbsp;mm). Bij het Kyreniagebergte en ten zuiden van het Troödosgebergte valt ongeveer 400–500&nbsp;mm regen. Het droogste gedeelte van Cyprus is de Mesaoria, waar maar 300&nbsp;mm regen per jaar valt. Bijna alle regen valt tussen oktober en mei. Van juni tot september valt meestal helemaal geen regen.

===Grootste steden===
De hoofdstad van Cyprus is [[Nicosia]]. Deze stad is ook duidelijk de [[primate city]]. 67% van de mensen woont in de stad. Hier zie je een lijst van de zes grootste steden van Cyprus:
{| class="infobox" style="text-align:center; width:97%; margin-right:10px; font-size:90%"
! align=center colspan=11 | Lijst van de 6 grootste steden
|-
! rowspan=23 width:150|<br />
[[Afbeelding:Nicosia from above.jpg|200px|Nicosia]]<br />[[Nicosia]]<br />
[[Afbeelding:Larnaca by the sea.JPG|200px|Larnaca]]<br />[[Larnaca]]<br />
! align=center style="background:#f5f5f5;" | Nummer
! align=center style="background:#f5f5f5;" | Stadsnaam
! align=center style="background:#f5f5f5;" | Stedelijke bevolking
! rowspan=23 width:150|
[[Afbeelding:Limassol Marina 03.jpg|200px|Limasol]]<br />[[Limasol]]<br />
[[Afbeelding:Lala Mustafa Pasha Mosque (Saint Nicholas Cathedral, Famagusta) (33).JPG|200px|Famagusta]]<br />[[Famagusta]]<br />
|- 
| align=center style="background:#f0f0f0;" | 1 ||align=left | '''[[Nicosia]]''' ||align=left | 276.000
|-
| align=center style="background:#f0f0f0;" | 2 ||align=left | '''[[Limasol]]''' ||align=left | 150.000
|-
| align=center style="background:#f0f0f0;" | 3 ||align=left | '''[[Larnaca]]''' ||align=left | 72.000
|-
| align=center style="background:#f0f0f0;" | 4 ||align=left | '''[[Famagusta]]''' ||align=left | 41.000
|-
| align=center style="background:#f0f0f0;" | 5 ||align=left | '''[[Paphos]]''' ||align=left | 34.000
|-
| align=center style="background:#f0f0f0;" | 6 ||align=left | '''[[Kyrenia]]''' ||align=left | 33.000
|-
|}

==Economie & toerisme==
[[Bestand:Cyprus central bank Nicosia Republic of Cyprus.jpg|right|300px|thumb|De Centrale Bank van Cyprus.]]
Cyprus ligt in een [[vis]]arm deel van de [[Middellandse Zee]]. De mensen verdienen vooral hun geld met met het verbouwen van [[citrusvrucht]]en en het houden van [[geit]]en. Van de [[melk]] van de [[geit]] maken ze [[halloumi]]. Deze [[kaas]] kan je in [[Nederland]] en [[België]] alleen maar kopen in een paar [[Verenigd Koninkrijk|Engelse winkels]] en bij sommige kaasboeren. Aan de kust werken de mensen veel in [[hotel]]s, tavernes en in de [[haven]]s. Naast citrusvruchten worden ook andere dingen verbouwd: aardappelen, tabak, druiven en veel, heel veel olijven. Er zijn een aantal mijnen op Cyprus. Hier wordt vooral koper- en ijzererts gedelft. Ook wordt er marmer geëxporteerd en gips.  

De munteenheid (''[[valuta]]'') van Cyprus is sinds 2008 de [[euro]]. Hiervoor was dit het [[Cypriotisch pond]]. In 2013 waren er grote problemen tussen Cyprus en de [[Europese Unie]]. Een aantal Cypriotische banken waren zwaar in de problemen gekomen en stonden op het punt om te vallen. De banken gingen dicht en er werden veel onderhandelingen gevoerd over een oplossing. Nadat de EU Cyprus 10 miljard euro leende gingen de banken weer open. Sindsdien gaat het weer iets beter met Cyprus.

Toerisme is erg belangrijk voor Cyprus. Er komen per jaar duizenden toeristen op het land af, vooral voor voor de stranden, grotten en de hoge temperaturen.

==Transport==
[[Bestand:Cyprus airways a330.jpg|right|250px|thumb|Een vliegtuig van voormalige Cyprus Airways landt op luchthaven Larnaca.]]
[[Bestand:Cranes Limassol Harbour 20110703.jpg|left|250px|thumb|De haven van Limasol]]
De Republiek Cyprus heeft twee internationale luchthavens: [[luchthaven Larnaca]] en [[luchthaven Paphos]]. Tot 1974 had Nicosia ook een groot vliegveld. Dit vliegveld is nu gesloten door de tweedeling van het land. Om in Noord-Cyprus te komen per vliegtuig moet je op luchthaven Ercan wezen. Dit vliegveld is alleen bereikbaar via Turkije, Amsterdam en Brussel.

Cyprus heeft geen luchtvaartmaatschappijen meer. Kleinere luchtvaartmaatschappijen waren vroeger Aerotrans Airlines, Helios Airways en Eurocypria Airways. Deze zijn allemaal failliet gegaan. [[Cyprus Airways]] was de grootste luchtvaartmaatschappij, zoals KLM voor Nederland en Brussels Airlines voor België, met 6 Airbus A320's, maar ook deze ging in januari 2015 failliet. Noord-Cyprus had een luchtvaartmaatschappij, maar die heeft het ook niet gehaald.

Openbaar vervoer in Cyprus gaat per bus. Treinen zijn er niet.
De haven van Limasol is de grootste van het land. Hierna volgt Larnaca. Kleinere havens zijn Paphos en Vasilikos. 

Cyprus heeft 8 snelwegen. In Cyprus wordt, omdat het een kolonie van het [[Verenigd Koninkrijk]] was, links gereden. Er is 7900 kilometer aan verharde weg. In Noord-Cyprus is 1400 kilometer weg verhard.

==Onderwijs==
[[Bestand:Pagkiprio High school entrance Nicosia Republic of Cyprus.jpg|right|150px|thumb|Een Cypriotisch gymnasium, het Pankyprion Gymnasium]]
Het onderwijs in Cyprus is een van de betere van Europa. Cyprus heeft het hoogste percentage werkenden met een tertiaire educatie (in Nederland mbo, hbo of universiteit). Cypriotische kinderen gaan vaak op hun derde al naar school. Dit heet voorschools onderwijs en is dan ook vooral een voorbereiding op het primair onderwijs (de basisschool). Van hun zesde tot hun twaalfde gaan de kinderen naar de basisschool. Er zijn ongeveer 340 basisscholen op Cyprus met rond de 50.000 leerlingen. Van hun twaalfde tot hun vijftiende gaan de kinderen naar ''gymnasio'', vergelijkbaar met de onderbouw van het voortgezet onderwijs (niet hetzelfde als het Nederlandse en Belgische [[gymnasium]]!). Daarna gaan de kinderen naar ''lykeio'', wat ze op hun achttiende afronden. Lykeio zijn niet verplicht en kinderen kunnen in plaats daarvan ook kiezen voor technisch of beroepsonderwijs. Na hun achttiende kunnen de inmiddels volwassenen gaan werken of studeren. De grootste universiteit heet de universiteit van Cyprus. Daarnaast is er nog een andere universiteit en een technische universiteit. 

Er zijn ook veel privéscholen en -universiteiten.

==Nationale symbolen==
{| align="left" rules="all" cellpadding="3" style="border: 1px solid #999; background-color: lightyellow; margin-right: 15px;"
! bgcolor="gold" colspan=1 | Cypriotische moeflon
! bgcolor="gold" colspan=1 | Witte duif

|-
| [[Bestand:Cyprus wild mouflon Agrino.jpg|150px]]
| [[Bestand:20120219 Olmense Zoo (78).jpg|center|160px]]
|- 
|}
Cyprus heeft twee nationale dieren: de Cypriotische [[moeflon]] en de witte duif (de vredesduif). De witte duif komt niet bijzonder veel voor in Cyprus. De Cypriotische moeflon kwam heel veel voor op het eiland, maar wordt tegenwoordig bedreigd. De witte duif is ook op de vlag en op het wapen van Cyprus te vinden en staat voor de vrede. Blauw en wit zijn de nationale kleuren van de republiek. Deze kleuren komen voor in de vlag van Griekenland. Ook kopergeel kan een nationale kleur genoemd worden. Dit staat voor de grote hoeveelheden koper en kan worden gevonden op de vlag en op het wapen. 

===Volkslied===
Het volkslied van Cyprus is [[Ymnos is tin Eleftherian]] (Ύμνος είς την Ελευθερίαν). Dit is niet alleen het volkslied van Cyprus, maar ook dat van [[Griekenland]]. Het heeft wel 158 alinea's, maar gelukkig voor de Cyprioten hoeven ze er maar twee te zingen. Het volkslied is geschreven in 1823. Sinds 1865 is het het volkslied van Griekenland en sinds 1966 dat van Cyprus.
<div style="float:right;">
{{#widget:Youtubesmall|id=8aT_OrU3C64}}
</div>
Hieronder staat de tekst die in het volkslied gebruikt wordt.
{|
| valign="top" |
'''Griekse tekst met Griekse letters'''<br />
Σε γνωρίζω απó την κóψη,<br />
τoυ σπαθιoύ την τρoμερή,<br />
Σε γνωρίζω απó την óψη,<br />
πoυ με βια μετρά[ει] τη[ν] γη.<br />
Απ' τα κóκαλα βγαλμένη,<br />
των Eλλήνων τα ιερά,<br />
Kαι σαν πρώτα ανδρειωμένη,<br />
χαίρε, ω χαίρε Eλευθεριά.<br />
| valign="top" |
'''Griekse tekst met Latijnse letters'''<br />
Se gnorízo apó tin kópsi,<br />
tou spathioú tin tromerí,<br />
Se gnorízo apó tin ópsi,<br />
pou me viá metrá[i] ti[n] yi.<br />
Ap' ta kókala vgalméni,<br />
ton Ellínon ta ierá,<br />
Ke san próta andrioméni,<br />
hére, o hére, Eleftheriá!<br />
| valign="top" |
'''Vertaling naar het Nederlands'''<br />
Ik herken u aan de snede<br />
van uw zwaard, dat sidd'ren doet<br />
Ik herken u aan uw oogblik<br />
die met kracht de vert' ontmoet<br />
Uit de heilige gebeenten<br />
van de Grieken opgestaan<br />
en als immer zo manhaftig<br />
Bied 'k mijn groet, u Vrijheid aan!<br />
|}

===Vlag en wapen===
{{zie artikel|Zie [[vlag van Cyprus]] en [[wapen van Cyprus]] voor de hoofdartikelen over dit onderwerp}}
[[Bestand:Flag of Cyprus.svg|right|250px|thumb|[[Vlag van Cyprus]]]]
De [[vlag van Cyprus]] bestaat uit een wit veld met daarop een oranje (eigenlijk kopergeel) afbeelding van Cyprus. De kleur kopergeel staat voor de kopererts op het eiland en de kleur wit voor vrede. Onder het eiland zijn twee olijftakken te zien. Deze staan ook symbool voor vrede, en voorval voor vrede tussen de Grieken en de Turken.

Het wapen van Cyprus bestaat uit een geel schild met daarop een duif met een olijftak in de snavel. Dit staat voor vrede. Het schild wordt omringd door twee olijftakken. Deze staan opnieuw voor vrede tussen de Grieken en de Turken. Op het schild staat het jaartal 1960, het jaar waarin Cyprus onafhankelijk werd van het [[Verenigd Koninkrijk]].

==Fotogalerij==
<gallery>
Afbeelding:EU location CYP.png|Locatie van Cyprus in Europa
Afbeelding:Cyprus lrg.jpg|Satellietfoto
Bestand:Arminou, Paphos District, Cyprus.jpg|Brug bij Arminou, Paphos
Bestand:192Zypern Troodos Kykkos (13927692500).jpg|Klooster in het Troödosgebergte
Bestand:Cape Greco 2006 06 10 0888-90 panorama.jpg|Cape Greco
Bestand:Saint Nicholas church 00582.jpg|Kerkje bij de Cypriotische kust
</gallery>

==Bronnen==
*[https://nl.wikipedia.org/wiki/Cyprus Nederlandstalige Wikipedia]
*[https://en.wikipedia.org/wiki/Cyprus Engelstalige Wikipedia]
*[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/cy.html CIA World Factbook]
*[http://www.cyprus.nu/ www.cyprus.nu]
*[https://www.youtube.com/watch?v=4w_Vc_7irhM Kanaal GeographyNow! op YouTube]

{{Navigatie Europese Unie}}
{{Navigatie Landen Europa}}
{{Navigatie landen Azië}}
{{Navigatie Gemenebest van Naties}}

[[Categorie:Landen]]
[[Categorie:Lidstaat van de Europese Unie]]
[[Categorie:Cyprus| ]]
[[Categorie:Landen van Europa]]
[[Categorie:Landen van Azië]]
[[Categorie:Gemenebest van Naties]]

[[en:Cyprus]]
[[es:Chipre]]
[[fr:Chypre (pays)]]
[[it:Cipro]]